Drugie dno w naczepie — kto płaci za cudzy przemyt

Przewóz towarów z Polski do Wielkiej Brytanii wygląda prosto: odbiór od nadawcy, załadunek, przewóz, rozładunek, zapłata. Bywa jednak, że w naczepie jest drugie dno — próba przemytu, o której przewoźnik nie ma pojęcia.

Konsekwencje spadają wtedy na niego. Nie na tego, kto ukrył towar, i nie na tego, kto zlecił przewóz — bo ci zwykle znikają. Zostaje firma transportowa: bez pojazdu, z rachunkiem za akcyzę i karą.

Tak wyglądała jedna ze spraw, które prowadziliśmy. Nazwy firm i dane pozwalające rozpoznać strony usunęliśmy; reszta jest tak, jak było.

Jak wygląda typowe zlecenie z drugim dnem

Krok po kroku: od telefonu do zatrzymania

Telefon. Firma transportowa dostaje telefoniczne zlecenie przewozu mebli do Wielkiej Brytanii. Zapłata gotówką po dostarczeniu.

Załadunek. Odbywa się w nocy, w magazynie wskazanym przez nadawcę. Meble są w oznaczonych kartonach. Ładuje je zleceniodawca. Kierowca siedzi w tym czasie w kabinie.

Dokumenty. Kierowca odbiera list przewozowy CMR, rzuca okiem na załadowany towar i rusza w trasę.

Dover. Kontrola Border Force. Szczegółowa inspekcja pojazdu ujawnia ukryte papierosy — akcyza £620 000.

Zatrzymanie. Kierowca składa wyjaśnienia i dostaje dokument potwierdzający zajęcie ciągnika i naczepy. Zestaw zostaje na terenie służb.

Wszystko to dzieje się w ciągu kilkunastu godzin. Firma dowiaduje się o wszystkim telefonicznie, będąc kilkaset kilometrów dalej.

Co zarzucono przewoźnikowi

Organ odmówił zwrotu pojazdu. W uzasadnieniu podał, że przewoźnik mógłby wykryć przemyt, gdyby przeprowadził właściwe sprawdzenia przed przyjęciem zlecenia. Okazało się bowiem, że nadawca formalnie nie istniał, a wskazany odbiorca nigdy nie zamawiał żadnych mebli.

Konkretne zarzuty:

• nie sprawdził zleceniodawcy — numerów rejestrowych, siedziby, opinii o firmie;
• nie sprawdził odbiorcy — czy firma istnieje, czy złożyła zamówienie, czy spodziewa się towaru tego dnia i w tej ilości;
• przyjął z góry, że skoro odbiorcą jest znana, duża firma, to nie trzeba niczego weryfikować;
• nie był obecny przy załadunku;
• nie sprawdził dokładnie towaru.

Tę listę przeczytajcie dwa razy. W opisanej sprawie właśnie te punkty organ wziął pod uwagę, oceniając postępowanie przewoźnika.

Jak skończyła się ta sprawa

Przewoźnik złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie. Na taki wniosek są 45 dni od daty pisemnej decyzji; spóźniony urząd musi przyjąć, jeśli była usprawiedliwiona przyczyna. W jego wyniku organ zgodził się wydać pojazd — za opłatą odpowiadającą wartości zajętego samochodu. Przy tak wysokiej kwocie akcyzy była to stawka, która czyniła zwrot ekonomicznie bezsensownym.

Sprawa trafiła do trybunału podatkowego — na odwołanie od wyniku ponownego rozpatrzenia jest 30 dni. Trybunał uznał, że urzędnicy nie dopełnili pewnych czynności i „ślepo” zastosowali wewnętrzne procedury, nie biorąc pod uwagę okoliczności łagodzących.

Po miesiącach postępowania pojazd został wydany — bez opłaty.

Drugi rachunek, o którym nikt nie uprzedza

Korzystny wynik u jednego nie chroni przed drugim. To najczęstsze i najkosztowniejsze zaskoczenie w tych sprawach.

Służba graniczna — spór o mienie

• Przedmiot: zajęcie pojazdu i towaru
• Cel przewoźnika: odzyskać zestaw
• Dzieje się od razu po zatrzymaniu

Administracja skarbowa — spór o pieniądze

• Przedmiot: akcyza i kara
• Osobny urząd, osobna procedura, osobne kryteria
• Rachunek potrafi przyjść rok później — także wtedy, gdy pojazd już wrócił

Dla administracji skarbowej sam brak wiedzy o przemycie nie jest obroną. To, kto zapłaci akcyzę, zależy jednak od tego, gdzie towar zatrzymano — inaczej wygląda sprawa na granicy, inaczej gdy towar krążył już po kraju bez zapłaconego podatku. Rachunek przychodzi także wtedy, gdy pojazd już wrócił.

Tej części przewoźnicy zwykle w ogóle się nie spodziewają.

Border Force zabiera pojazd

Pierwsze postępowanie dotyczy mienia: zajęcia pojazdu i towaru oraz wniosku o ich zwrot. Prowadzi je służba graniczna. Jeżeli przewoźnik chce zakwestionować także samą legalność zajęcia, uruchamia osobną procedurę i ma na to miesiąc od daty zajęcia — to inna droga niż wniosek o zwrot i jedna nie zastępuje drugiej. Opisujemy ją krok po kroku na stronie o zatrzymaniach na granicy.

HMRC przychodzi po podatek — czasem rok później

Drugie postępowanie dotyczy pieniędzy i prowadzi je administracja skarbowa. To osobny urząd, osobna procedura i osobne kryteria.

W innej prowadzonej przez nas sprawie przewoźnik odzyskał pojazd — a rok później dostał wezwanie do zapłaty £200 000 tytułem akcyzy i £150 000 tytułem kary. Łącznie w przeliczeniu blisko dwa miliony złotych.

Dlaczego, skoro pojazd wcześniej zwrócono? Bo akcyzę płaci osoba wskazana przez przepis właściwy dla chwili powstania obowiązku podatkowego — a przepis ten bywa różny. Gdy nieopłacony towar jest już w obrocie, odpowiada zwykle ten, kto go miał przy sobie. Przy nieprawidłowym przywozie zasada jest inna: odpowiada każdy, kto brał udział w przywozie, niekoniecznie kierowca. Bywa też, że za posiadacza uznaje się kogoś, kto sprawował nad towarem nadrzędną kontrolę, choć fizycznie go nie wiózł. Brak wiedzy o przemycie sam z siebie tej odpowiedzialności nie wyłącza, podobnie jak brak jakiegokolwiek interesu w ładunku.

Jest jednak wyjątek, który przy zatrzymaniu w porcie waży najwięcej: jeżeli nieprawidłowość wykryto, zanim towar minął pierwszy urząd celny, obowiązek akcyzowy w ogóle nie powstaje. Warto od tego zacząć, zanim zacznie się spór o kwotę.

Potwierdza to orzecznictwo dotyczące posiadania towarów akcyzowych: w sprawie kierowcy zatrzymanego w Dover z piwem bez zapłaconej akcyzy sądy pierwszej i drugiej instancji uznały go za niewinnego pośrednika, a rachunek i tak został utrzymany. Sprawa dotyczyła jednak stanu z 2013 roku i przewozu wewnątrz Unii. Po Brexicie podstawę odpowiedzialności przy przewozie z Polski ustala się według przepisów obowiązujących dla Wielkiej Brytanii — zasada pozostaje ta sama, zmieniła się podstawa prawna.

Z karą jest inaczej. Gdy towar zatrzymano przy wwozie, zanim powstał obowiązek zapłaty akcyzy, podstawą kary jest Finance Act 1994, section 8, a nie przepisy o nieumyślnym naruszeniu. Urząd musi wtedy wykazać nieuczciwe działanie w celu uniknięcia podatku — bez tego kary nie ma w ogóle.

Dlaczego nie inne przepisy? Kary za nieprawidłowe obchodzenie się z towarem z Finance Act 2008 nie stosuje się, gdy towar zajęto przy imporcie przed powstaniem obowiązku akcyzowego — sam urząd to przyznaje, powołując się na orzeczenie Dansk Transport og Logistik. Te przepisy wchodzą w grę dopiero przy późniejszym obrocie towarem, po powstaniu obowiązku podatkowego.

A nawet gdy kara jest należna, można ją obniżyć. Ustawa pozwala urzędowi, a w postępowaniu odwoławczym także trybunałowi, zmniejszyć ją do dowolnej kwoty — łącznie z zerem.

To rozróżnienie wyznacza, czym się walczy. Sam brak wiedzy o przemycie zwykle nie wystarcza jako obrona przed naliczeniem akcyzy — ale samo naliczenie da się kwestionować inaczej: czy obowiązek podatkowy w ogóle powstał, w którym momencie i czy to właśnie Ty jesteś osobą, na której według przepisów spoczywa. Przy karze pole obrony jest szersze i obejmuje także samą zasadę odpowiedzialności, nie tylko wysokość.

Te dwa urzędy działają niezależnie. Korzystny wynik u jednego nie chroni przed drugim. Dlatego sprawę trzeba od początku prowadzić z myślą o obu — a uzasadnienie decyzji w sprawie pojazdu potrafi mieć znaczenie w późniejszym sporze podatkowym.

O tym, jak wygląda spór z administracją skarbową i dlaczego trybunał ma tam szersze uprawnienia, piszemy w artykule o przemycie pod pozorem zlecenia.

Dlaczego przewoźnik odpowiada, choć nie wiedział

Urzędnik nie ocenia w pierwszej kolejności wyjaśnień. Ocenia to, co zastał.

Rozumowanie bywa krótkie: był ukryty towar — był. Wprowadzono go na terytorium państwa — tak. Kto go posiadał w chwili zatrzymania — przewoźnik. Zatem to przewoźnik odpowiada.

Organ ma oczywiście dotrzeć do tych, którzy naprawdę za tym stoją. Zwykle jest to nadawca albo podmiot zlecający przewóz. Tyle że nadawca znika, a odbiorca często nigdy nie istniał. Na świeczniku zostaje ten, kogo da się znaleźć — czyli przewoźnik z zarejestrowaną firmą i majątkiem.

Wszystko sprowadza się więc do obowiązków przewoźnika: co zrobił przed przyjęciem zlecenia i co w jego trakcie. Jakie dokładnie pytania zadaje wtedy organ i czym da się wykazać należytą staranność — opisujemy na stronie o obronie przed karą za przemyt.

Czego uczy ta sprawa — lista kontrolna przed przyjęciem zlecenia

Sprawdź zleceniodawcę. Numery rejestrowe, siedziba, jak długo działa, opinie. Zachowaj dowód, że to zrobiłeś.

Sprawdź odbiorcę — także wtedy, gdy to znana firma. Właśnie założenie „to duża firma, po co sprawdzać” było w tej sprawie zarzutem. Potwierdź, że zamówienie istnieje i że towar jest oczekiwany tego dnia, w tej ilości.

Bądź obecny przy załadunku albo zapewnij, że jest przy nim ktoś z Twojej strony. Załadunek w nocy, siłami zleceniodawcy, przy kierowcy siedzącym w kabinie — to sytuacja, którą organ oceni na Twoją niekorzyść.

Sprawdź towar, w zakresie realnie możliwym. Zgodność z dokumentami, liczba i rodzaj opakowań, ciężar.

Uważaj na sygnały ostrzegawcze: zlecenie telefoniczne bez umowy, zapłata gotówką, stawka wyraźnie powyżej rynkowej, presja czasu, nietypowa godzina i miejsce załadunku, nieprecyzyjne dane odbiorcy.

Dokumentuj wszystko. Kontrola, której nie da się udowodnić, w postępowaniu nie istnieje.