Akcyza i kara za cudzy przemyt — skąd rachunek dla przewoźnika

Przewoźnik może stracić pojazd, a niezależnie od tego zostać obciążony wysokim podatkiem akcyzowym i karą — za „posiadanie” towarów, o których nie miał pojęcia.

Brzmi to niesprawiedliwie i takie jest. A jednak przepisy dają taką możliwość, a urzędy z niej korzystają. Poniżej wyjaśniamy mechanizm i wskazujemy, gdzie leży realna szansa obrony.

Dlaczego płacisz podatek za towar, którego nie zamawiałeś

Wystarczy „posiadanie” w chwili zatrzymania

Podstawa obciążenia zależy od tego, kiedy powstał obowiązek akcyzowy. Jeżeli powstał dlatego, że nieopłacony towar był już w obrocie, odpowiada osoba, która go miała przy sobie — i to wystarcza, żeby naliczyć należność. Przy nieprawidłowym imporcie obowiązują odrębne zasady: odpowiada każdy, kto brał udział w przywozie.

Nie liczy się, że towar ukrył ktoś inny. Nie liczy się, że jego właściciel jest nieznany albo zniknął. Zwykle liczy się to, kto fizycznie miał towar, gdy go znaleziono.

Nie jest to jednak reguła bez wyjątków. Jeżeli inna osoba faktycznie sprawowała nadrzędną władzę lub kontrolę nad towarem i miejscem jego przechowywania, to ona może zostać uznana za posiadacza — a wtedy odpowiada zamiast tego, kto towar fizycznie wiózł.

Wiedza o przemycie nie ma tu znaczenia

To najtrudniejsza do przyjęcia część. W postępowaniu o zwrot pojazdu Twoja niewiedza i staranność mają znaczenie — to wokół nich toczy się spór.

W postępowaniu podatkowym jest inaczej: administracji skarbowej nie interesuje w pierwszej kolejności, czy wiedziałeś. Interesuje ją, że byłeś w posiadaniu.

Z jednym wyjątkiem — kara. Sam podatek jest należny niezależnie od tego, co wiedziałeś. Kara już nie: przy działaniu nieumyślnym w ogóle nie powstaje, jeśli wykażesz uzasadnione usprawiedliwienie. Ustawa stawia tu jeden warunek: samo powołanie się na inną osobę nie wystarczy — trzeba wykazać, że dochowałeś rozsądnej staranności, by do naruszenia nie doszło. Niezależnie od tego urząd może obniżyć karę ze względu na szczególne okoliczności sprawy.

Dlatego w sporze podatkowym walczy się zwykle nie o sam podatek, tylko o karę i o to, jak wysoka będzie.

Korzystny wynik jednego postępowania nie przesądza drugiego.

Dwa urzędy, dwie sprawy, dwa rachunki

Służba graniczna zabiera pojazd

Pierwsze postępowanie dotyczy mienia: zajęcia pojazdu i towaru oraz wniosku o zwrot. Terminy, procedurę i kryteria opisujemy szczegółowo na stronie o zatrzymaniach.

Administracja skarbowa nalicza podatek i karę

Drugie postępowanie dotyczy pieniędzy. Inny urząd, inna procedura, inne kryteria oceny. Rachunek obejmuje zwykle akcyzę od przemycanego towaru oraz osobną karę.

Przy papierosach o wysokości akcyzy decyduje przede wszystkim liczba sztuk, ale do wzoru wchodzi też cena detaliczna, a całość ma ustawowe minimum liczone na tysiąc sztuk — dlatego kwoty bardzo szybko sięgają setek tysięcy funtów. W jednej z prowadzonych przez nas spraw było to £200 000 akcyzy i £150 000 kary; w sprawie prowadzonej przez nas przed drugą instancją podatek, o który toczył się spór, wyniósł £614 195,90.

Rachunek może przyjść po roku — także gdy pojazd wrócił

Od zatrzymania celnego do zgłoszenia się administracji skarbowej może minąć ponad rok. Nie znaczy to jednak, że urząd ma na to czas bez ograniczeń.

Wymiar akcyzy musi zapaść w ciągu 4 lat od powstania obowiązku podatkowego, a zarazem w ciągu roku od dnia, w którym urząd zebrał fakty wystarczające do jego wystawienia — liczy się wcześniejszy z tych terminów. Dwadzieścia lat urząd ma wtedy, gdy uszczuplenie podatku wywołano umyślnie albo gdy ktoś świadomie wziął udział w transakcji nastawionej na uniknięcie podatku; skazanie za oszustwo nie jest do tego potrzebne.

Rok liczy się od dnia, w którym do urzędu trafił ostatni dowód potrzebny do wystawienia rachunku. Bywa, że są to fakty znane od dnia zatrzymania — ale bywa i tak, że urząd musiał jeszcze ustalić ilość towaru albo osobę odpowiedzialną. Dlatego tę datę warto sprawdzić: przy spóźnionym rachunku bywa argumentem obronnym.

To pułapka, w którą wpada wielu przewoźników: pojazd wrócił, sprawa wydaje się zamknięta, firma jedzie dalej. A potem przychodzi wezwanie.

Samo zwolnienie pojazdu nie chroni. Znaczenie ma za to uzasadnienie decyzji — dlatego o jego treść trzeba zadbać już na tamtym etapie, myśląc o sporze, który dopiero nadejdzie.

Osobne ryzyko niesie praktyka zapłaty przez kierowcę opłaty za wydanie pojazdu od ręki, bez wiedzy firmy. Piszemy o tym w artykule o przemycie pod pozorem zlecenia.

Gdzie leży realna szansa obrony

To rozróżnienie decyduje o strategii. Wbrew intuicji mocniejsze narzędzia daje spór o pieniądze, nie o pojazd.

Spór o pojazd

• Trybunał bada, czy organ nie mógł rozsądnie dojść do takiej decyzji
• Gdy uzna, że nie mógł — może pozbawić decyzję skutku albo nakazać ponowne rozpatrzenie
• Czego nie może: sam nakazać zwrotu pojazdu

Spór o podatek i karę

• Właściwość trybunału jest pełna
• Może uchylić zaskarżoną decyzję
• Skutek: uwolnienie od odpowiedzialności finansowej w całości

Paradoks wart zapamiętania: postępowanie podatkowe przychodzi później i dotyczy większych kwot, więc budzi większy strach — a w istocie daje więcej możliwości obrony niż spór o sam pojazd.

Poniżej to samo rozróżnienie, ale z dokładnym opisem uprawnień.

Spór o pojazd — trybunał nie nakaże zwrotu

Przy odmowie zwrotu pojazdu uprawnienia trybunału są ograniczone, ale nie aż tak, jak się zwykle sądzi. Bada on, czy organ nie mógł rozsądnie dojść do takiej decyzji. Gdy uzna, że nie mógł, może pozbawić decyzję skutku albo nakazać ponowne rozpatrzenie sprawy ze swoimi wskazaniami. Czego nie może — to sam nakazać zwrotu pojazdu.

Spór o podatek — trybunał może uchylić decyzję

W sprawie zobowiązania podatkowego i kary uprawnienia trybunału są znacznie szersze niż przy sporze o pojazd. Może uchylić zaskarżoną decyzję, a tym samym uwolnić przewoźnika od odpowiedzialności finansowej w całości.

Prowadziliśmy taką sprawę — uwolniliśmy w niej przewoźnika od zobowiązania sięgającego w przeliczeniu około miliona złotych.

Co robić po otrzymaniu wezwania do zapłaty

Nie ignoruj i nie zwlekaj. Na odwołanie od decyzji objętej tym trybem masz co do zasady 30 dni od jej doręczenia. Sprawdź pouczenie w otrzymanym piśmie od razu — upływ terminu zamyka drogę zwykłego odwołania.

Zbierz dokumentację z pierwotnego zatrzymania — zawiadomienie, decyzje, korespondencję, uzasadnienie zwolnienia pojazdu, jeśli do niego doszło.

Odszukaj dowody staranności — weryfikację zleceniodawcy, dokumenty przewozowe, instrukcje dla kierowców, zapisy kontroli.

Sprawdź, czy nie doszło do zdarzeń wcześniejszych, o których firma mogła nie wiedzieć — na przykład opłat wnoszonych przez kierowców na granicy.

Nie uznawaj długu przed oceną sprawy. Wysokość naliczenia bywa kwestionowalna niezależnie od samej zasady odpowiedzialności.

Czy niewinny przewoźnik może być karany — sedno sporu

Pytanie, które stoi za każdą taką sprawą, brzmi: czy można obciążać konsekwencjami cudzego czynu kogoś, kto nie popełnił przestępstwa?

Odpowiedź prawa nie jest prostym „tak”. Obciążenie musi być proporcjonalne — a ocena proporcjonalności wymaga wcześniejszego ustalenia faktów. Nie wystarczy stwierdzić, że organ miał podstawy do podejrzeń.

Dokładnie o to toczyła się sprawa, którą prowadziliśmy przed Upper Tribunal — Szczepaniak (t/a PHU Greg-Car) v Director of Border Revenue [2019] UKUT 0295 (TCC). Trybunał uznał, że sąd pierwszej instancji błędnie podszedł do obowiązku ustalania faktów. Nie wystarczy sprawdzić, czy organ mógł uznać przewoźnika za zamieszanego w przemyt — sąd może, a w odpowiednich sprawach powinien, sam ustalić, czy przewoźnik faktycznie brał w tym udział.

Rozstrzygnięcie ma znaczenie w sporach o zwrot zajętego mienia, gdy odmowa opiera się na twierdzeniu, że przewoźnik uczestniczył w przemycie. Trybunał może wtedy sam ustalić fakty i dopiero na nich oprzeć ocenę decyzji organu — zamiast poprzestać na tym, czy urząd mógł tak uznać.

Piszemy o tej sprawie szerzej na stronie o zatrzymaniach.